Narsist Erkek mi, Hegemonik Erkek mi?

Narsist Erkek mi, Hegemonik Erkek mi? Evlilikte Kontrolün Görünmeyen Yüzü

 

“Ben ailem için her şeyi yapıyorum, daha ne istiyorsun?”

Bu cümleyi kuran bir erkek, kendisini sorumluluk sahibi, fedakâr ve iyi bir eş olarak görüyor olabilir. Peki, aynı evlilikte yaşayan kadın neden kendisini duyulmamış, anlaşılmamış ya da sürekli ikinci planda hisseder?

Bazen sorun sevgisizlik değildir. Bazen bir insan, ailesi için yaptıklarını sevginin yeterli kanıtı sayarken eşinin başka ihtiyaçları olabileceğini göremez. Bazen de mesele, ilişkide kimin karar verdiği, kimin uyum sağladığı ve kimin isteklerinin daha fazla önemsendiğidir.

Narsist erkek ve hegemonik erkeklik kavramları tam da bu noktada gündeme gelir. Birbirleriyle karıştırılsalar da aynı şeyi anlatmazlar. Ancak bazı ilişkilerde benzer sonuçlar doğurabilirler: Bir tarafın kendisini ilişkinin merkezinde görmesi, diğer tarafın ise zamanla kendi sesini duyurmakta zorlanması.

Peki, bir erkeğin kendisini iyi bir eş olarak görmesi, onun gerçekten eşitlikçi bir ilişki kurduğu anlamına gelir mi?

Hegemonik erkeklik: Ailenin sorumluluğu bende, karar da bende mi?

Hegemonik erkeklik, sosyolog R. W. Connell’in çalışmalarıyla tanınan bir kavramdır. Toplumda erkekliğin belirli bir biçiminin nasıl üstün ve olması gereken bir model olarak kabul gördüğünü açıklar. Bu modelde erkekten güçlü olması, ailesini koruması, geçindirmesi ve yönetmesi beklenebilir. Kadının ise destekleyici olması ve belirlenen rollere uyum sağlaması doğal karşılanabilir.

Buradaki sorun, erkeğin ailesine bakması, sorumluluk alması ya da güçlü olması değildir. Sorun, bütün bunların kendisine daha fazla söz hakkı verdiğini düşünmesidir.

Örneğin bir çift ev almak istiyor. Erkek ekonomik sorumluluğu daha fazla üstlendiği için kararı kendisinin vermesi gerektiğine inanıyor. Kadın ise bütçeye katkısı ne olursa olsun, ortak hayatlarını ilgilendiren bir kararda eşit söz sahibi olmak istiyor.

Erkek bunu, “Bütün yük benim üzerimde, bir de hesap mı vereceğim?” diye yorumlayabilir. Kadınsa “Bu ev benim de hayatım. Neden benim fikrim aynı değerde değil?” diye düşünebilir.

Böylece para üzerine başlayan bir tartışma, aslında ilişkinin içindeki güç dengesini görünür hâle getirir.

Çünkü bir ilişkinin sorumluluğunu üstlenmek, o ilişkinin tek karar vericisi olmak anlamına gelmez.

Narsist erkek: Her anlaşmazlık neden kişisel bir meseleye dönüşür?

Narsistik özellikler gösteren bir kişide aşırı önemlilik duygusu, özel muamele beklentisi, yoğun takdir ihtiyacı veya başkalarının duygularını anlamakta güçlük gibi özellikler görülebilir. Narsistik kişilik bozukluğu ise ancak uzman değerlendirmesiyle ele alınabilecek klinik bir durumdur.

İlişki içinde bu özellikler farklı biçimlerde ortaya çıkabilir.

Kadın, eşine bir konuda kırıldığını söylediğinde erkek bunu anlamaya çalışmak yerine kendisine haksızlık yapıldığını düşünebilir. Konuşma kısa sürede kadının incinmesinden erkeğin ne kadar emek verdiğine, ne kadar iyi bir eş olduğuna veya kendisine neden değer verilmediğine dönebilir.

Kadın konuşmaya kendi duygusunu anlatmak için başlamıştır. Ancak konuşmanın sonunda kendisini eşini teselli ederken, suçluluk duyarken ya da asıl söylemek istediği şeyi yeniden açıklamaya çalışırken bulabilir.

Bu, her tartışmanın veya savunmaya geçmenin narsisizm anlamına geldiği demek değildir. Hepimiz zaman zaman eleştirilince savunmaya geçebiliriz. Önemli olan, bunun sürekli tekrarlanan bir ilişki biçimine dönüşüp dönüşmediği ve kişinin karşısındakinin yaşadıklarına gerçekten alan açıp açamadığıdır.

İkisi arasındaki fark ne?

Hegemonik erkeklikte öne çıkan soru, ilişkide kimin daha fazla güce ve karar hakkına sahip olduğudur. Narsistik özelliklerde ise kişinin kendilik algısı, onay ihtiyacı ve başkalarının duygularına yaklaşımı öne çıkar.

Bu iki örüntü aynı kişide bir arada bulunabilir. Örneğin erkek, erkek olduğu için ailede son sözü söylemesi gerektiğine inanabilir; aynı zamanda eleştirildiğinde bunu kişisel değersizleştirme olarak algılayabilir.

Fakat biri diğerinin kanıtı değildir. Geleneksel roller benimseyen her erkek narsistik değildir; narsistik özellikler gösteren her erkek de aynı toplumsal cinsiyet anlayışına sahip değildir.

Bu ayrımı yapmak, kişiyi bir etiketle açıklamaya çalışmak yerine ilişkide neler yaşandığını daha doğru değerlendirmemizi sağlar.

Kadın neden zamanla kendisini anlatmaktan vazgeçer?

İlişkide her itirazın yeni bir tartışma başlatacağını düşünen bir insan, bir süre sonra konuşmaktan kaçınmaya başlayabilir.

Önce bazı konuları açmaz. Sonra kırıldığı hâlde sesini çıkarmaz. Ardından kendi isteklerini ertelemeyi, sorunları büyütmemeyi ve ortamı sakin tutmayı öğrenir.

Dışarıdan bakıldığında tartışmalar azalmış olabilir. Hatta çevreleri onları uyumlu bir çift olarak görebilir.

Oysa tartışmanın azalması her zaman sorunun çözüldüğü anlamına gelmez. Bazen taraflardan biri anlaşılacağına dair umudunu kaybettiği için konuşmayı bırakmıştır.

Bu noktada kadın, yalnızca eşinden uzaklaşmıyor olabilir; kendi ihtiyaçlarını fark etmekte ve ifade etmekte de zorlanmaya başlayabilir. İlişkinin huzurunu korumak adına kendisinden ne kadar vazgeçtiğini ancak zaman içinde fark edebilir.

Elbette her suskunluğun nedeni aynı değildir. Ancak bir kişi sürekli olarak anlaşılmaktan çok yanlış anlaşılmaktan, konuşmaktan çok sonuçlarından korkuyorsa, ilişkinin nasıl işlediğine dikkat etmek gerekir.

Peki, bu erkekler eşlerini sevmiyor mu?

Bu sorunun tek bir cevabı yoktur.

Bir insan eşini sevebilir, onun için fedakârlık yapabilir ve yine de ilişkide kontrol edici davranabilir. Sevgi hissetmekle, karşısındaki insanın bireyselliğine saygı göstermek aynı beceri değildir.

Bazen kişi, sevdiği insanı koruduğunu düşünürken onun adına karar verir. Bazen ailesi için çalışmasını sevgisinin en önemli göstergesi sayarken eşinin duygusal ihtiyaçlarını ikinci plana atar. Bazen de kendi düşüncesini doğru kabul etmeye o kadar alışmıştır ki farklı bir bakış açısını anlamakta zorlanır.

Ancak niyet ile etki birbirinden ayrılmalıdır. “Seni sevdiğim için yapıyorum,” demek, yapılan her davranışın sağlıklı olduğu anlamına gelmez.

Bir ilişkide sevgi kadar önemli olan, iki kişinin de kendisini özgürce ifade edebilmesi, sınırlarının gözetilmesi ve kararların ortak hayatı paylaşan iki yetişkin tarafından alınabilmesidir.

Değişim mümkün mü?

Mümkündür; ancak değişim, yalnızca daha az tartışmak ya da daha yumuşak konuşmakla sınırlı değildir.

Kişinin kendi davranışlarına bakabilmesi, eşinin deneyimini hemen reddetmeden dinlemesi, kararları paylaşması ve hata yaptığında sorumluluk alması gerekir.

Şu sorular iyi bir başlangıç olabilir:

• Eşim benimle aynı fikirde olmadığında bunu kabul edebiliyor muyum?

• Bir tartışmada anlaşılmayı mı, haklı çıkmayı mı daha çok önemsiyorum?

• Ailem için yaptıklarımı, kararları benim vermem gerektiğinin gerekçesi olarak görüyor olabilir miyim?

• Eşimin duygularını dinlerken kendi niyetimi açıklamaya mı çalışıyorum, yoksa onun ne yaşadığını anlamaya mı?

Bu sorular yalnızca erkekler için değil, ilişkide kendi davranışlarını gözden geçirmek isteyen herkes için anlamlıdır.

Bununla birlikte, ilişkide korkutma, tehdit, aşağılama veya özgürlüğü kısıtlama varsa mesele yalnızca iletişim becerileri değildir. Böyle durumlarda güvenlik ve kişisel sınırlar önceliklidir.

Evlilikte mesele kimin daha güçlü olduğu değil

Bir ilişkide eşlerin her konuda aynı düşünmesi, aynı sorumlulukları üstlenmesi ya da birbirlerine benzemesi gerekmez. Önemli olan, farklılıkların birinin diğerine üstünlük kurmasının gerekçesine dönüşmemesidir.

Bir erkek ailesinin sorumluluğunu üstlenebilir, güçlü olabilir, karar alma konusunda öncü davranabilir. Bütün bunları yaparken eşinin düşüncelerine, ihtiyaçlarına ve özgürlüğüne de alan tanıyabilir.

Çünkü güçlü olmak, her şeyi tek başına belirlemek değildir. Bazen güç, kendi düşüncesinden emin olsa bile karşısındakini dinleyebilmekte; haklı olduğunu düşündüğü bir konuda bile ortak bir yol arayabilmektedir.

Birlikte olmak, birinin yönettiği ve diğerinin uyum sağladığı bir düzen olmak zorunda değildir.

Belki de asıl soru şudur:

Birlikte bir hayat kurarken birbirimizin hayatındaki yerimizi büyütebiliyor muyuz, yoksa birimizin varlığı diğerinin alanını daraltıyor mu?

Çünkü sağlıklı bir ilişkide amaç, kimin daha güçlü olduğunu göstermek değil; iki insanın da kendisi olarak kalabildiği bir ortak yaşam kurabilmektir.

Emel Çetin Yalçın

Uzman Aile Danışmanı

E&E Psikolojik Danışmanlık ve Eğitim Merkezi

Sorunlarınızın çözümü düşündüğünüzden daha kolay olabilir

ilk adımı bugün atın

benzer yazılar

değişim, doğru soruları sormakla başlar

Aşkın Edebiyatı, Hayatın Gerçeği

İnsan Neden Aldatır?

Aldatılınca Neden Her Şeyi Bilmek İsteriz?